РИО ТИНТО ТҮҮХЭНДЭЭ АНХ УДАА МОНГОЛ БҮСГҮЙ С.ГАНТУЯАД ЯЛАГДЛАА

Өнөөдөр “ЭХ ОРОНЧДЫН ӨДӨР”. Энэ өдөр С.Гантуяа гэдэг эх оронч бүсгүйн тухай бичихээр үзэг цаас нийлүүлж сууна. С.Гантуяаг танихгүй хүмүүс олон учир ихэнхи нь “Чи бас юун эх оронч С.Гантуяа гэж яриад эхлэв” хэмээн гайхаж магад. Тиймээ гайхах нь аргагүй. “Битүү морь” С.Гантуяаг хүмүүс “Үйлдвэрчиний эвлэлийн” тодотголтой УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатарын дүү гэхээр андахгүй. Бас “Оюу толгой”-г шүүхдээд ялсан бүсгүй гэхээр бүүр сайн таниж байгаа байх. С.Гантуяа бүсгүйн тухай бичихээр “Оюу толгой”-н тухай бичих нь мэдээж. Би “Оюу толгой”-г бичихийн тулд Рио Тинто гэх Дэлхийн хамгийн баян компаний тухай сайн мэдэх хэрэгтэй боллоо.      

2011 онд Рио Тинто Монголд орж ирж байжээ. Тэр үед С.Гантуяа эдний шалгуур өндөртэй шалгалтуудыг 3 сарын турш өгч байж 2 Монголын хамт гурвуулаа Рио Тинтогийн өндөр босгыг давж чаджээ. Рио Тинто С.Гантуяа ба түүний нөхдийг манай компаний анхны бөгөөд сүүлийн Монгол ажилчид гэж ярьдаг байсан гэнэ. Байгуулагдаад 141 жил оршин тогтнохдоо 5 тивийн 50 гаруй оронд цайр, төмрийн хүдэр, нүүрс, уран, зэс, алт, титан, давс, алмаз олборлон 30 гаруй төрлийн бизнесийн үйл ажиллагаа явуулдаг нийт 67,930 ажилтантай, дэлхийн хамгийн өндөр үнэтэй компаниудын дөрөвдүгээрт жагсдаг үндэстэн дамнасан том корпорацид гадаад харилцааны мэргэжилтэн гэсэн албанд тохоон томлигдсондоо С.Гантуяа сэтгэл хангалуун байсан нь мэдээж.

С.Гантуяаг ажилд ороод удаагүй байтал Рио Тинто “Оюу толгой” компанийг удирдахаар боллоо. Монгол ажилчидаа “Оюу толгой” руу шилжүүллээ. С.Гантуяа “Оюу толгой”-д төслийн хэлтсийн менежэр гэсэн ажлыг эрхлэх болж. Эрхэлсэн ажилдаа цаг үргэлж хариуцлагтай хандаж үнэнч ажилладаг байсан тэр Рио Тинтогийн болох болохгүй алдаа дутагдлыг шууд л түс тас удирдлагууддаа хэлдэг боллоо. Тэд эхэндээ С.Гантуяагийн үгийг анхааралтай сонсдог байсан ч сүүлдээ С.Гантуяа болон хамт ажилладаг монгол эмэгтэй хоёрыг “тэмцэгчид” гэж хочилдог болж. Бусад улс орнуудад үйл ажиллагаагаа явуулахдаа хууль дүрмийг нь зөрчиж тухайн орны иргэдийг үл тоон цалин хөлсийг нь багаар өгдөг энэ л жишгээрээ Монголд үйл ажиллагаагаа явуулж байгааг харсан С.Гантуяа энэ бүх “давруу зангаа” засахыг нь сануулан хэлдэг байсныхаа төлөө “тэмцэгч” хочтой болж. Тэр гэхдээ өөрийнхөө төлөө бус хамт ажиллаж байгаа Монголчуудынхаа, эх орныхоо төлөө нэг ёсондоо та бидний өмнөөс үгээ хэлдэг байжээ.

Мэдээж хүссэнээ хийж чаддаг Рио Тинтогийн удирдлагуудад С.Гантуяа аюултай санагдсан байх. Тиймээс тэд С.Гантуяаг шууд л ажлаас халах төлөвлөгөө боловсруулж эхэлсэн бололтой. Тэд С.Гантуяагийн дотоод цахим хаягийг байнга хаадаг болсоныг тэр мэдэлгүй миний хаяг яагаад болохгүй байгаам болоо хэмээн гайхширан IT-ийнхэндээ хандахад тэд ирээд л янзлаад өгдөг байж. Гэтэл нэг өглөө ажилдаа иртэл цахим хаяг нь яагаад ч ажилладаггүй гэнэ. Бас л дуудлага өглөө. Гэтэл ирсэн инженер залуу “Таны хөдөлмөрийн гэрээ дууссан юм бишүү. Энэ удаад компаний дотоод сүлжээг хянаж зохицуулж байдаг төвөөс таны бүх зүйлийг хаасан байна. Миний мэдлээс давж” гэж хэлжээ. Энэтхэгт байдаг төвөөс нь өөрийнх нь бүх цахим мэдээллийг хаасанг мэдэж дуулаад гайхан сууж байтал гадаад дарга нарынх нь нэг нь орж ирсэнээ чанга дуугаар “Бидний дундаас хэн нэгэн маань тэмцэл хийх гэж байгаам байна. Тиймээс бүгдээрээ яаж сөрөг арга хэмжээ авч болох талаар ярилцацгаая” гэж хэлээд гадаад зөвлөхүүдээ дагуулан оджээ.

Энэ ярианаас л С.Гантуяа өөрийг нь “Ардын дайсан” болгох гэж байгааг ойлгоод бүх үйл явдлыг болон гадаад ажилтан Монгол ажилчдын цалин хөлсний ялгаа, Рио Тинто Монголын хууль дүрмийг зөрчиж байгаа тухайг Монгол ажилчиддаа бичээд тараачихжээ. С.Гантуяа бичсэн зүйлийнхээ доор нь “МОНГОЛЧУУД БИД ЭВТЭЙ БАЙХДАА ХҮЧТЭЙ” гэдэг үгийг тэрлэчихсэн гэдэг. Иргэний дайн хүртэл дэгдээж хүн ардыг аймаглан устгаж байсан Рио Тинтогийн удирдлагуудад “МОНГОЛЧУУД БИД ЭВТЭЙ БАЙХДАА ХҮЧТЭЙ” гэдэг үг эмзэг тусч шууд л С.Гантуяаг шалтгаангүйгээр ажлаас нь халах нь тэр. Эрхэлсэн ажилдаа алдаа гаргаж хариуцлагагүй хандаж байгаагүй тэр ямар ч шалтгаангүй ажлаас халагдсандаа гайхан үнэн зөвийг нь олж өгөхийг хүсэн шүүхэд хандлаа.

Энэ үед С.Гантуяаг дэмжих нэг хэсэг байхад эсэргүүцэгчид ч бас байсан. “Ах нь С.Ганбаатар болохоор энэ ингэж яваа юм” гэж хардагдах бол энгийн үзэгдэл. Гэхдээ С.Гантуяа үнэнийг олохын тулд хэзээ ч нэр нөлөөтэй УИХ-ын гишүүн ахаараа бамбай хийгээгүй гэдэг. Ахыгаа ч энэ үйл явдалтай хутган оролцуулахыг хүсээгүй учраас тэр “иргэн С.Гантуяа” нэрээр явахыг эрхэмлэжээ.

1989 онд Папуа Шинэ Гвинэй улсын иргэд эсэргүүцэж улмаар эсэргүүцэл даамжирсаар иргэний дайн болж 12 000 хүн амиа алдсаны дараа Рин Тинто тус улсаас гарсан ч Папуа Шинэ Гвинейн хэсэг хуульчид Рио Тинтог тус улсын Засгийн газартай хамтран байгаль орчинд ноцтой хохирол учруулсан төдийгүй хүний эрхийг ноцтой зөрчин аймаглан устгах ажиллагаанд оролцсон гэж АНУ-ын шүүхэд гомдол гаргаад одоог хүртэл хэрэг нь шийдэгдээгүй явж байгаагийн сацуу Индонез улсын баруун Папуа гэдэг газарт нутгийн иргэдийн шүтээн болсон Грасберг уулыг сүйтгэж байжээ. Иргэд байгалиа хамгаалж “Рио Тинто”-гийн эсрэг бослого гаргах үед цэрэг армийг нь өмнөөс нь босгож, мөргөлдөөн үүсгэж байсан байна. Учир нь “Рио Тинто” тус улсын армийг санхүүжүүлдэг байжээ. Мөн Мадагаскарт  нутгийн иргэдийг нүүлгэн шилжүүлж, Засгийн газартай нь хуйвалдаж газрыг нь хямдхан авсан. Индонезийн Келиан алтны уурхайг тус компани нь ажиллуулж байх явцдаа байгаль орчныг нь дээд зэргээр бохирдуулж, эсэргүүцсэн иргэдийг цэрэг цагдаагаар айлган сүрдүүлсэн. Бразилд жирийн нэг иргэн уурхайн талбайд орж ирснийх нь төлөө буудаж байжээ. Энэ нь иргэдийг айлгах, уурхай руу оруулж ирүүлэхгүй байх зорилготой байсан гэж яригддаг ийм л гүрэн дамнасан “дээрэмчинтэй” С.Гантуяа бүсгүй тэмцэж эхэлсэнд айж эмээх болгоомжлох хүмүүс олон байсан гэдэг. Тэд сайн санасандаа С.Гантуяагийн зоригтой алхамыг болиулах гэж оролддог байж. Гэтэл тэр үнэнийг олохын тулд зорьсон зорилгоосоо ухралгүйгээр тэмцлээ үргэлжлүүлсээр байлаа.

С.Гантуяагийн Рио Тинтотой хийсэн тэмцлийг би Тян Ань Миний талбайд орж ирж байгаа танкуудыг эсэргүүцэн хоёр гартаа дарцаг барин замыг нь хаан зогсох залуутай зүйрлэмээр санагдсан. Яагаад гэхээр Рио Тинто иргэний дайн дэгдээж, ард түмний эсрэг цэрэг цагдааг нь босгож, гэмгүй иргэнийг хүртэл буудаж байсан туршлагаа давтвал гар нүцгэн, эрх мэдэлгүй бүсгүйд аймаар санагдах нь аргагүй биз дээ. Гэхдээ тэр үнэнг олохын тулд бүхий л амьдралаа золиосолсон гэхэд болно. Үүнийхээ үрээр тэр ялж чадсан.

141 жилийн турш байнга ялж байсан Рио Тинто түүхэндээ анх удаа ялагдал амсах нь энэ. Тэдэнд С.Гантуяаг буруутгах үндэслэл байсангүй бас түүнийг буруутгах баримт олох гээд ч чадсангүй. Арга ч үгүй биз. С.Гантуяа эднийд “данс”-тай ажиллаж байхдаа нэг ч удаа ажил таслаж байгаагүй, байнга илүү цагаар ажиллаж оногдсон ажилаа давуулан биелүүлж захирлын урамшууллыг олон удаа авч байсан түүнд Рио Тинто ялагдах нь аргагүй.

С.Гантуяаг буруутгах зүйл олдохгүй болохоор  тэд шат шатны шүүхэд хоёр л зүйлийг ярьж байсан гэнэ. Нэгдүгээрт: С.Гантуяа компаний ажилчдыг тэмцэлд өдөөн турхирсан. Энэ нь “МОНГОЛЧУУД БИД ЭВТЭЙ БАЙХДАА ХҮЧТЭЙ” гэж бичсэнээр батлагдаж байгаа. Хоёрдугаарт: Компаний талаархи буруу мэдээллийг олон нийтэд тараасан гэсэн инээд хүрэм зүйлийг тоть шиг давтаж байсан юм байх.

Монгол хүний оюун ухаанаар, Монгол бүсгүйн Хатан ухаанаар хаана ч хэнд ч дийлддэггүй Рио Тинтог ялж үнэний төлөө явж байгаа дэлхийн олон мянган иргэдийн бахархал нь болж байна С.Гантуяа.

 “Монгол Улс иргэн Ламжав, иргэн Гантуяа гэсэн хоёрхон иргэнтэй” гэж Оюу толгойн удирдлагууд ярилцдаг гэсэн. Үнэнд гүйцэгдэж ялагдсан Рио Тинто “Оюу толгой”-гоосоо иргэн Гантуяад 100 гаран сая төгрөг олгожээ. Мөнгө гэхээсээ илүүтэйгээр үнэнг олж, мэдэж, ялсандаа өнөөдөр С.Гантуяа сэтгэл өндөр явна. Тэр өөрийн Дархан аймгийнаа бүх сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэгт хэрэгцээтэй байгаа нэн шаардлагатай зүйлст хэрэглэ гэж 100 сая төгрөгийг нь хандивласан байна.

С.Гантуяагийн тэмцэл “булган сүүлтэй” байсанг энд онцлох нь зүйтэй байх. Австралийн Булгаг хотын иргэд Рио Тинтог эсэргүүцэн тэмцэж 3 жил шүүхэдсэний эцэст саяхан ялжээ.

Энгийн даруухан эгэлхэн эх оронч энэ эмэгтэйг “Эх орончдын” өдрөөр магтан дуулах гэсэн оролдлого минь энэ юмаа.    

УРАНЫ ТУХАЙ ЗОВИНЛОО БИЧИХГҮЙ БАЙЖ ЧАДСАНГҮЙ

Ураны тухай яриа сүүлийн үед “хүч”-ээ авч эхэлж байна. Эрдэмтэн доктор, улс төрчид, ашиг хонжоо хайгчид болон эрх мэдэлтэнгүүд гээд нэг хэсэг бүлэг хүмүүс “Уран ашигтай, Цөмийн хог хаягдлыг Монголд булчихвал бид баяжина, Цөмийн цахилгаан станц бидэнд ус агаараас илүү хэрэгтэй...” гээд л өдөр шөнөгүй мэдээллийн хэрэгсэлүүдээр магтан дуулаад сууж байхад бас нэг хэсэг бүлэг хүмүүс нь “Уран хортой, аюултай, Цөмийн хог хаягдлыг Монголд булуулахгүй, Дэлхий нийтээр цөмийн цахилгаан станцаас татгалзаж байхад бид бас татгалзах хэрэгтэй...” гээд л маргаж мэтгэлцэж, ярьж, эсэргүүцэж байна. Уран, цөмийн хог хаягдлын хор хөнөөлийг маш сайн судалж баримт нотолгоог хангалттай цуглуулсан тэмцэгчид үнэний төлөө тууштай зүтгэж байгаа ч “Арева” тэргүүтэй “хорт могой”-нууд тэднийг нухчин дарах гэж чармайж байгаа нь хөөрхийлөлтэй.

Ингээд олныг үл нуршин Ураны тухай өөрийнхөө ойлголтоо үзэглэе!

Манай нутгийнхан “Хараат” уулынхаа бэлд очиж зугаалах дуртайсан. Гэтэл 80-иад оны дундуураас уулын энгэрт Ураны хайгуул хийж байгаа Оросын хайгуулын анги төвхнөчихлөө. Амралт зугаалгаар очсон хүмүүс Орос ах нартай найзархан ирж очдог болцгоосон юм. Одоо ч тэнд Ураны хайгуулын гэсэн тодотголтой анги байсаар л байгаа. 96 оны үед байхаа манай хөдөө гэрийн хаваржааны яг хажуугаар том том машинууд тоос татуулаад өдөр шөнөгүй давхилдах боллоо. Аав минь нэг өдөр “Өлзийт сумын Буянт багт Ураны том орд илэрсэн юм байхаа. Тэгээд л энэ Оросууд “Хараат”-аа орхиод өдөр шөнөгүй сүнгэнээд байна. Энэ Уран ч уг нь дэмжээд сайшаагаад байх эд лав л биш юм шиг байгаам даа” гээд шүүрс алдан сууж байсан нь тодхон санагдаж байна.

Ингээд би гэдэг хүн 1998 онд Дундговь аймгийн Хэвлэл мэдээллийн албанд сурвалжлагчаар орлоо. Шинэхэн сурвалжлагчийн анхны томилолт нь МУ-ын Ерөнхийлөгч Н.Багабандийн орон нутагт хийх ажлын айлчлалыг даган явж сурвалжлах байв. Ингээд л Ерөнхийлөгчөө дагаад явж өглөө дөө. Бид Буянт багт ирлээ. Ураны хайгуул хийж байгаа “Говь Гурвансайхан”\нэрийг нь андуурсан байж магадгүй...\ компаний Монгол талын захирал гэсэн инээд алдсан цагаан залуу Багабандийг тосон ирж үйл ажиллагаагаа танилцуулж байсан. Ерөнхийлөгчийг дагалдаж яваа хүмүүсийнх нь хамт Хайгуулын ангийнхаа амралтын баазад урьлаа. Монголын 2 дахь Эрдэнэт энд сүндэрлэн босох гэж байгаам байна гэсэн ойлголтыг миний бие тухайн үед ойлгож мэдлээ. Эзгүй хээр талд үнэхээр сайхан хот сүндэрлэж олон хүн ажлын байртай болох нь, тэгэхээр энэ Уран ашигтай эд байхнээ гээд сэтгэл өег эндээс хөдөллөө. Сайхан ярианд “цадсан” бид компаний захирал залууг магтсаар явлаа. Гэтэл 500 метр газар яваагүй байхад нутгийн 20 гаран иргэд Ерөнхийлөгчтэй заавал уулзана гээд зам хаагаад зогсож байлаа. Ерөнхийлөгч ч тэдний хүсэлтийг хүлээн авч саатсан юм. Дондог гэж өөрийгөө танилцуулсан өвгөн “Ерөнхийлөгч минь ээ, энэ Уран гэдэг чинь бидэнд хэрэгтэй юмуу. Ийм аюултай хортой зүйлийг заавал ашиглах гээд байх шаардлага байгаамуу? Манай нутгийнхан энэ худгаас ундаалж ирсэн юм\Ойрхон харагдаж байгаа худгийг заасан юм...\. Гэтэл саяхан энэ худагт бог малаа усалтал 200 гаран ямаа үхчихлээ. Энэ компаний удирдлагууд болохоор хайгуул л хийж байгаа гээд байх юм. Хайгуулын явцад ингэж худаг хордоод байгаам чинь Уран ашиглаад ирэхээр яах болж байнаа. Та үүнийг нэг эргэж харж үзээч” гэж гомдоллож байсан юм. Багабанди ч эргэж харна, энээ тэрээ болоод л цааш хөдөлж байсан. 2002 оны үед бас энэ газар 300 гаран бог мал хордож үхсэн мэдээ дуулдлаа. Аймгийн Мэргэжлийн хаяналтын байцаагчид тухайн үед шалгалт хийж байсан санагдах юм. Буянт багт ямаа ийнхүү хордож үхэж байхад хэн ч тийшээ одоогийнх шиг анхаарлаа хандуулдаггүй байжээ. Тэгэхээр энэ Уран бидэнд ашигтай байж таарахуу?

Би бол ямар ч цаг үед Уран хортой гэж л ойлгож эсэргүүцдэг. Хаана ч очсон уулзсан хүмүүстэй хор хөнөөлийг нь ойлгуулах гэж хичээдэг.

 Арева гэдэг энэ компани яах гэж заавал Монголд Уран ашиглах гэж улайраад байгаам. Өөрсдийнх нь үнэн дүр төрхийг илчилж, шүүмжилж, эсэргүүцсэн хүмүүсийг нухчин дарах гэж юунд тэгтлээ улайрдаг болов. Хамгийн сүүлийн жишээ гэхэд л жагсаал цуглаан зохион байгуулсан гэж Туяацэцэг, Ганбаатар... нарыг цагдаа дээр дуудан байцааж байна гэнэ. Бас Арева өөрсдийгөө хамгийн цэвэр, аюулгүй, хоргүй биенэс эрхлэгч гэж хэвлэл мэдээллээр төлбөртэйгээр өөрсдийгөө “өргөмжилж” байгаа нь ариун явдал мөн гэжүү? Монголчууд бидэнд ДОХ-оос илүү аюул тарьж ирээдүйд минь заналхийлж байгаа Ареваг бид Монголоос зайлуулах л хэрэгтэй. Харин Аревагийн оронд жинхэнээсээ хоргүй, аюулгүй бизнес эрхлэж байгаа ком-

паниудаа төр засаг минь дэмжээсэй.

Ареваг өмөөрөөд өмгөөлөөд дэмжээд сайшаагаад магтаад байгаа “шуналтан”-ууд минь үйлийн үр гэж байдгийг санаж нүгэл бага үйлдээч ээ. Үр хүүхдүүдэд минь үлдэх хорвоо учраас зөв л амьдарцгаая л даа. Ареватай нөхцөж энэ зурган дээрх шиг үр хүүхдээр эх орноо дүүргэмээргүй байна ш дээ.  Тиймээс “Арева” мэтийн өөрсдийгөө сайнаар магтуулж хамгаалуулсан баг нөмөрсөн араатнуудыг ЭХ ОРНООСОО ЗАЙЛУУЛЦГААЯ!     

Миний бие Уран, цөмийн хог хаягдлын эсрэг эсэргүүцсээр ирсэн. Цаашид эсэргүүцэх ч болно. Өөрийн бүтээж байгаа “Шилэн тааз” кинондоо эх орноо худалдагсад гадныхантай сүлбэлдэн Уран ашиглаж цөмийн хог хаягдлыг булуулах гэж улайран олзонд шунаж байгаа болон үүнийг эсэргүүцэн тэмцэгчид тэднийг хэрхэн ялан дийлж байгааг бодит амьдралтай тулгуурлан уран сайхны аргаар харуулж иргэдэд үнэн зөв мэдээллийг удахгүй хүргэх гэж байна. 

ҮНЭН ХЭЗЭЭД ЯЛДАГ УЧИР АРЕВА ЯЛДАГДАЖ МОНГОЛООС МИНЬ ЗУГТАХ ЦАГ УДАХГҮЙ ИРНЭ ГЭДЭГТ ИТГЭЛТЭЙ БАЙНА...

4 УРИЛГАТ ОРОЛЦЛОО...

9917.... танихгүй дугаар залгаж байна. Би уг нь танихгүй дугаар авдаггүй юм. Гэтэл яагаад ч юм энэ дугаарыг авчихлаа. "-Байна уу? Наранцогт уу? Үндэсний телевизийн 4 Урилга нэвтрүүлгийн хөтлөгч Ариунгэрэл байнаа, Таныг нэвтрүүлэгтээ урьж байнаа..." гээд л ярьдаг байгаа. Хийсэн бүтээсэн, хэлэх ярих зүйл багатай би энэ нэвтрүүлэгт орно гэхэд арай л "ахадсан" санал гэж бодон эхний удаад татгалзлаа. Долоо хоногийн дараа ахиад л Ариунгэрэл холбогдож нэвтрүүлэгтээ урилаа. Ингээд л би гэдэг хүн зориг шулуудан Монголын хамгийн олон үзэгчтэй "4 УРИЛГА" нэвтрүүлэгт оролцлоо.  Миний хийж бүтээж байгаа болон хийх гэж байгаа ажлыг минь олж харсан овсгоотой сэтгүүлч Ж.Ариунгэрэлд маш их талархлаа. Юутай ч миний оролцсон нэвтрүүлэг хүмүүст нэлээд хүрсэн бололтой. Үзсэн хүмүүс ихэнхи нь магтаалын үгээр "шагнасан" шүү. Цөөхөн Монголчуудын ихэнхийг нь дэлгэцийн өмнө саатуулдаг "4 Урилга" нэвтрүүлэгт оролцсондоо таатай байна. Энэ нэвтрүүлгийн хөтлөгчид болох Ариунгэрэл тэргүүтэй 4 хөтлөгчид ажлын амжилт хүсээд талархаж байгаагаа уламжилж байна. Миний оролцсон нэвтрүүлгийг үзэхийг хүсвэл http://www.youtube.com/watch?v=PDaAjlqbkw8 энэ хаяг руу зочлоорой...

МҮОНТ 4 урилга нэвтрүүлэг. Д.Наранцогт. MNBTV. Programme: 4 invitation. ...

ЦӨЛЖИЛТТЭЙ ТЭМЦСЭН “ТЭМЦЭЛ” МИНЬ ОНЫ ШИЛДЭГ БОЛОВ

Бид одоогоос 3 жилийн өмнө “БАЙГАЛЬ ЭХ ДЭЛХИЙГЭЭ АВРАХ ТЭНГЭРЛЭГ АЯН”-г санаачилан өрнүүлж байсан юм. Манай аяныхан 3 жилийн хугацаанд 6 аймгийн 32 сум, нийслэлийн бүх дүүрэгт 10 гаран нэр төрлийн 50500 мод тарьж ургууллаа. Энэ бол бидний зорьсон зорилгын дөнгөж 5 хувийн ажил. Ингэж бодохоор хийсэн ажлаа голмоор ч юм шиг. Гэхдээ бид мөнгөн дүнгээр бодоход 126 сая гаран төгрөгний санхүүжилт босгож энэ бүх ажлыг хийж гүйцэтгэсэн байна лээ. Ийм хэмжээний санхүүжилт босгохдоо бид төр засгаас нэг ч төгрөгний тусламж дэмжлэг авалгүй зөвхөн иргэдийн санал санаачилга, хандив тусламжийн хүчинд энэ бүх ажлыг хийж гүйцэтгэжээ. Юутай ч бид 3 жилийн өмнө зөв ажил санаачилан өрнүүлсэн юм байна. Үүний баталгаа нь олон улсын сайн дурынханы өдрөөр бидний санаачилсан аян “2013 оны ШИЛДЭГ САЙН ДУРЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГААР” шалгарсан явдал юм. “БАЙГАЛЬ ЭХ ДЭЛХИЙГЭЭ АВРАХ ТЭНГЭРЛЭГ АЯН”-г хамртан зохион байгуулж байсан “Арвай жин” ТББ-ын тэргүүн П.Анхтуяа, Улаанбаатар дээд сургуулийн багш, докторант Д.Сүхбат, “Баянгол” нөхөрлөлийн тэргүүн н.Ганхуяг, “Хонгор говь” ТББ-ын тэргүүн С.Тунгалаг, “Булаг шанд хамгаалах нийгэмлэг”-ийн тэргүүн н.Гүнд, “Ногоон цөм” ТББ-ын тэргүүн Ж.Отгонсүрэн, “Нэр төр эрхэмсэг амьдрал” ТББ-ын дэд тэргүүн Д.Баярхүү... гээд олон хүнд талархаж байгаагаа илэрхийлж байнаа. Бид цаашид энэ аянаа Монгол орон даяар өрнүүлэх болно. Монголоо гэсэн сэтгэлтэй хүн бүхнийг бидэнтэй нэгдэн ажиллахыг уриалж байна. Ээжийн минь ээж болсон байгаль ижийгээ авран хамгаалцгаая.

ДЭЛХИЙН ЭНГЭЭР СЭТГЭДЭГ ЗАЛУУ

Ёстой уучлаарай блог минь. Бүтэн нэг жил гаран би чамайгаа мартжээ. Фэйсбүүктэй хэтэрхий дотносон блогоо жаахан гомдоочихлоо. Ингээд л үзэг цаас нийлүүлэн блогтоо баяртай гоё нийтлэл бичихээр шийдлээ. Доржсүрэнгийн Баярхүү. Энэ залуутай үерхэж нөхөрлөж найзлаад 2 жилийн нүүр үзчихлээ. Анх бид 2 их сонин танилцаж билээ. Би “ШИЛЭН ТААЗ” кино зохиолоо бичиж дуусчихаад фэйсбүүктээ энэ тухайгаа бичсэн юм. Тэгэхэд маш олон хүн сэтгэгдэл үлдээж билээ. Тэр сэтгэгдлүүдийн ихэнхи нь амжилт хүсч баяр хүргэж урам хайрласан байсан. Харин Д.Баярхүүгийн сэтгэгдэл бусдаас арай өөр. Надад зөвлөсөн сургамж айлдсан “том” амьтан байсан. Надад зааж сургадаг энэ том амьтан хэн юм болоо гэж бодоод л танилцсан даа. Би ч энэ том хүнтэй танилцсандаа одоо ч баяртай байдаг юм шүү. Солонгост олон улсын хуралд явж байсан түүнийг Монголд ирэнгүүт нь уулзсан. Тэгээд л шууд надтай хамтарч ажиллаач гэсэн санал гаргасан. Тэр миний саналыг нэлээд бодож байснаа зөвшөөрсөн. Эмнэлгийн чиглэлийн мэргжилтэй хүн тэс өөр салбар луу орно гэхээр бодох нь ч зөв байх. Гэхдээ тэр гайхалтай мэдрэмжтэй, эрч хүчтэй, эрчилсэн энергитэй хүн болохоороо “шинэ” ажлыг нэг өдрийн дотор л гартаа оруулчихсан. Угтаа бол би түүнд зааж зөвлөж өгөх байтал тэр надад зөвлөдөг заадаг сургадаг боллоо. Нэг ёсондоо би түүнд хоёр жил чирэгдэж явна ш дээ. Мэдээж бид хоёрт мэдэхгүй чадахгүй зүйл нэлээд тохиолдсон. Энэ бүхнийг бид хоёр ярилцаад л шийдчихдэг юм. Д.Баярхүү “Төрд заларсан томчууд худлаа ярих, гадаадад олон жил амьдарсан Монголчууд бодолготойгоор залилан хийж байгаа үйлдэлд” яснаасаа дургүй. Тэр угаасаа худалч, хуурамч хүмүүст дургүй. Ийм хүнтэй таарах юм бол шууд л дутагдлыг нь түс тас хэлчихдэг юм. Би заримдаа “Яах гэж ингэдэг юм бэ? сохорын газар сохор, доголонгийн газар доголон гэдэг ш дээ” гэхээр “Би бусад шиг худлаа инээж чадахгүй л” гэдэг юм. Шударга зан түүний төрөлхийн араншин юм шиг байгаам. Дэндүү гэмээр шударга зантай түүний үнэн үгнээс айсан “гэмтэнүүд” ёстой л салга авна шдээ. Ухаантай, удирдагч дүү минь мэдээж намайг зэмлэх байх. Өөрийг нь магтлаа гэж. Яахав боломж олдсон дээр нь Баяраагаа сайн магтаад авнаа. Тэр намайг загнавал ч загнаг. Англи Япон хэлтэй тэрээр Япон, Солонгос, Тайвань, Тайланд, Филиппин, Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улсад Монгол Улсаа төлөөлөн олон улсын хурал зөвлөлгөөнд оролцож байсан. Тэр бусад шиг гадаадаар явсанаа гайхуулж брэнд ярих дургүй. Брэнд ярьсан хоосон толгойтнуудад бүр ч дургүй. Байгаль эх дэлхий сүйрч устаж байна, түүнийг аврах байтал брэнд яриад л... Энэ дэлхий усгүй, модгүй болчихвол эд брэндээ яриад л гангараад явах юм байхдаа гэж халаглаж суудаг манай Баяраа хөгжилтэй нэгэн шүү. Юутай ч бид хоёртой хамтран ажиллаж байсан хүмүүс Баярхүүгийн хөгжилтэй, алиа марзан занг санаж байгаа байх. Миний бичиж байгааг уншиж байгаа эрхэм та түүний ярьсан онигоог сонсож “элэгээ хөштөл” инээж байснаа бодоод ахиад “түс” хийтэл инээд алдаж байгаа гэдэгт би итгэлтэй байна. Дэлхийн энгээр сэтгэдэг. Сэтгэсэн ажлаа заавал ажил хэрэг болгох гэж уйгагүй улайран зүтгэдэг “сул дутагдалтай” Д.Баярхүүгийн толгой эргэм шинэ санаанууд дунд би төөрч мунгинаж явна. Эх оронч сэтгэлтэй, үнэнч шударга энэ залуугаар би бахархаж магталгүй ч яахав. Магтаалд мансуурч сайшаал шагналд сагсуурч солиордог хүн Д.Баярхүү биш учраас түүнийг яг байгаагаар нь үгээр “зурчихлаа”. Миний Д.Баярхүүгийн тухай бичсэн үгэн зурганд дандаа цагаан будаг орлоо. Хар буруу санаагүй, эрч хүчтэй эрчилсэн энергитэй түүнийг цагаанаас өөр будгаар будая гэж ч бодсонгүй. Хэнд ч анзаарагдамгүй ийм л агуу хүнтэй би найз болсондоо баяртай байгаа шүү.

ДАНЗАННОРОВОО! ЧАМД БАЯР ХҮРГЭЕ!

Данзанноров. Энэ залуутай танилцаж нөхөрлөөд би жил гараны хугацааг өнгөрөөжээ. Манай Дундговийн шилдэг залуусын нэг болсон энэ залуу 2012 оны сонгуульд бие даан нэрээ дэвшүүлэн өрсөлдлөө. Цагтаа Дундговь аймгийн Ардчилсан намын дарга байсан энэ залуу нутгаа хөгжүүлье гэсэн чин сэтгэлээр сонгуульд өрсөлдөн нэрээ дэвшүүлжээ. Дундговьчууд ч түүнд баяр хүргэн ёстой л алгаа ташин баярлан угтсан. Уулзалт хийсэн газар болгонд түүнийг Дундговьчууд урам хайрласан сэтгэлийн үгээр харамгүй мялааж “Төрд бидний төлөөлөл болж чадах хүн” гэж дуу нэгтэйгээр тодорхойлж байсан нь үнэн. Өрсөлдөгчид нь түүнээс бүгд айж байлаа. Яагаад гэхээр тэр хүчирхэг. Бас Дундговио дэндүү сайн мэддэг зэрэг давуу талууд нь өрсөлдөгчдийнхөө өмдөнд нь шээс дуслуулж байхав дээ. “Мон-Уран”-ы Наранхүүгийн хар PR-чид Данзанноровыг маань эрлийз хурлийз гэж хүртэл цоллоод авах юм. Энэ хар PR-чдын тэргүүн эгнээнд миний хүндэлж явдаг сэтгүүл зүйн эрхэм багш маань явж байгаа нь харамсалтай. Мөнгө гэсэн цагаан толботой хэрээнээс ч илүү хар Б.Наранхүүг цагтаа муу хэлж байсан эрхэмүүд бүгд л түүнийг даган намиран Данзанноровоос минь өө сэв хайгаад сар шахам унтах нойроо хугаслан гүйлдлээ. Зарим нь бүүр Данзанноровыг юу гэж буруутган шуугиан тарихаа бодон түүнд саймшран Наранхүүд “тагнуул”-ын үүрэг гүйцэтгэн хошуугаа худалдан гүйсэн нь инээдтэй. Хүн гэж ямар арчаагүй амьтан болохыг сонгуулиар мөнгө хийж гаршсан тураалтай тархитанууд харууллаа. Данзанноровоо! Ахын дүү энэ удаад ялагдлаа. Ялагдлаа гэж сэтгэлээр битгий унаарай. Ард түмэн чинь чамайг ялсан гэж тооцож байгаа шүү. Тэгэхээр чи энэ удаад ялсан шүү. Ялах ялахдаа цэвэр ялалт байгуулсан шүү. Тиймээс хараа дээгүүр ихэмсэг бардам алхаарай! Өчигдөрхөн чамайг муулж хошуугаа худалж байсан нөхөд өнөөдрөөс эхлэн чамаас дөлөн зугтах нь гарцаагүй. Өчүүхэн амьтдад илүү гэдгээ харуулан тэднийг уучлаарай. Чиний ирээдүй тодоос тод гэрэлтэж байна. Дараагийн сонгуульд чи заавал ялнаа. Ганбаа, Галаа, Доржоо, Баяраа, Энхбаяр, Сайхнаа... гээд ямар ч эрднэсээс үнэтэй сайхан найзуудтай хүн газардахгүй ээ. Та нар бие биенээ дэмжээд явахад юун Дундговь, юун Монгол улс дэлхийг ч эргүүлэх хүчтэй, чадалтай эрчүүд шүү. Данзнноров ба түүний найзуудын гарт Дундговийн ирээдүй, Монголын ирээдүй бүүр цаашлаад энэ дэлхийн хөгжлийн “түлхүүр” байна. Тиймээс залуус минь алгуурлах хэрэггүй яг одоо хөлөг онгоцондоо сууцгаа. Та нарыг Дундговийн 50 гаран мянган иргэд, Монголын 3 сая шахам хүмүүс энэ дэлхийн 6 тэрбум ард түмэн хүлээж байна. Данзанноров гэсэн ахмадаар залуурдуулсан хөлөг онгоцыг өнөөдрөөс эхлэн тэрбум тэрбум хүмүүс ажиглаж байна. Данзанноровоо! Ах нь та нарт баяр хүргье! Хөлөг онгоцоо жолоодон хараа дээгүүр ихэмсэг, эрч хүчтэй яваарай.